🧪 خمیر قلع؛ راهنمای انتخاب آلیاژ، دمای ذوب و بستهبندی
خمیر قلع ترکیبی یکنواخت از پودر آلیاژ لحیم و فلاکس است که برای چاپ شابلونی، نصب قطعات SMD، ریبالینگ BGA و تعمیر بردهای الکترونیکی استفاده میشود. در عصرتولز مدلهای سربدار Sn63/Pb37 با نقطه ذوب ۱۸۳ درجه، خمیرهای کمدما بر پایه قلع و بیسموت با ذوب حدود ۱۳۸ درجه، گزینههای بدون سرب و بستهبندی سرنگی یا کاسهای از حدود ۱۶ تا ۵۰۰ گرم عرضه شدهاند. انتخاب درست باید بر اساس آلیاژ، دمای فرآیند، اندازه ذرات، نوع فلاکس، روش اعمال، حساسیت قطعه و تاریخ مصرف انجام شود.
خمیر قلع با سیم لحیم تفاوت دارد. در خمیر، ذرات فلزی در فلاکس معلقاند و ویسکوزیته آن برای باقیماندن روی پد و عبور از دهانه شابلون تنظیم شده است. کیفیت نگهداری و نحوه آمادهسازی روی نتیجه اثر مستقیم دارد؛ حتی محصول مناسب اگر منجمد، خشک، آلوده یا خارج از تاریخ باشد میتواند توپ قلع، پل، خالیماندن اتصال یا پخش نامنظم ایجاد کند.
🌡️ خمیر قلع ۱۸۳ درجه Sn63/Pb37
آلیاژ Sn63/Pb37 شامل ۶۳ درصد قلع و ۳۷ درصد سرب و یک ترکیب اوتکتیک است؛ یعنی در دمای حدود ۱۸۳ درجه از جامد به مایع تبدیل میشود و ناحیه خمیری گسترده ندارد. این ویژگی رفتار ذوب قابل پیشبینی و ترشوندگی مناسب ایجاد میکند و به همین دلیل در تعمیرات موبایل، برد SMD و ریبالینگ رایج است. MECHANIC XG50، XGZ40، XG30، XGSP30 و XGSP50 و مدلهای RELIFE RL-400، RL-402، RL-403S و RL-406 در این گروه قرار میگیرند.
وجود سرب نیازمند مدیریت ایمن است. هنگام کار غذا و نوشیدنی روی میز نباشد، دستها پس از تماس شسته شوند و پسماند و دستمال آلوده جداگانه جمعآوری شود. دود قابل مشاهده هنگام لحیمکاری عمدتاً از فلاکس است، اما این موضوع خطر تماس با سرب را حذف نمیکند. تهویه موضعی و رعایت مقررات محل کار ضروری است.
❄️ خمیر قلع کمدما ۱۳۸ درجه
برای قطعات حساس به حرارت یا فرآیندهایی که باید زیر دمای لحیم معمول انجام شوند، آلیاژهای کمدما بررسی میشوند. MECHANIC V4B45 با ترکیب Sn42/Bi58، بدون سرب و نقطه ذوب ۱۳۸ درجه معرفی شده است. MECHANIC V8B45، NS38 و PPD WONENG 138 نیز بهعنوان خمیرهای ۱۳۸ درجه در این دسته دیده میشوند. دمای پایینتر میتواند تنش حرارتی را کم کند، اما خواص مکانیکی و سازگاری آلیاژی با اتصال قبلی باید بررسی شود.
آلیاژ بیسموتی شکنندهتر از بعضی آلیاژهای قلع است و اختلاط آن با لحیم سربدار یا آلیاژ ناشناخته ممکن است ترکیب نهایی و نقطه ذوب را تغییر دهد. برای بردی که تحت ضربه، خمش یا چرخه حرارتی شدید است، تنها دمای پایین معیار انتخاب نیست. تعمیرکار باید آلیاژ موجود روی برد و نیاز مکانیکی اتصال را بشناسد.
♻️ خمیر قلع بدون سرب و SAC305
در این صفحه مدل SAC-305 MB با وزن ۵۰۰ گرم نیز فهرست شده است. SAC305 معمولاً خانواده آلیاژی قلع، نقره و مس است و نسبت به Sn63/Pb37 دمای ریفلو بالاتری میخواهد. پروفایل حرارتی، نوک هویه، فلاکس و توان دستگاه باید برای فرآیند بدون سرب مناسب باشد. صرف عبارت Lead-Free به معنی دمای کمتر نیست؛ برای نمونه Sn42/Bi58 کمدماست، اما SAC305 دمای فرآیندی بالاتری دارد.
اگر هدف تعمیر برد تولیدشده با استاندارد بدون سرب است، ترکیب آلیاژ روی محصول و الزامات کارفرما را بررسی کنید. مخلوطکردن باقیمانده آلیاژها بدون کنترل میتواند ویژگی اتصال را نامعلوم کند.
🔬 اندازه ذرات Type 3 و Type 4
اندازه پودر روی توانایی عبور خمیر از دهانههای کوچک شابلون و یکنواختی چاپ اثر دارد. MECHANIC XGZ40 با ذرات ۲۰ تا ۳۸ میکرومتر و Type 4 معرفی شده است؛ RELIFE RL-400 نیز بازه ۲۰ تا ۳۸ میکرومتر دارد. ITEX ITS05-4-500 یک خمیر Type 4 برای چاپ دقیق و شابلونزنی است. در مقابل، بعضی مدلهای XGSP با عبارت Microns #3 یا Type 3 معرفی شدهاند.
هرچه دهانه شابلون و گام پایه کوچکتر باشد، پودر ریزتر معمولاً پرشدن و رهاسازی بهتری ایجاد میکند، اما سطح بیشتر ذرات میتواند حساسیت به اکسیدشدن و شرایط نگهداری را بالا ببرد. برای BGA ریزگام یا آیسی کوچک، Type 4 معمولاً انتخاب دقیقتری از خمیر درشت است؛ برای کاربرد عمومی، کیفیت چاپ و سازگاری شابلون نیز مهماند.
💉 سرنگی یا کاسهای؟
بستهبندی سرنگی برای تزریق نقطهای، تعمیر تعداد کم، ریبالینگ موضعی و کنترل مقدار مناسب است. MECHANIC XGZ40 با حجم ۱۰ سیسی و وزن ۳۵ گرم، XG30 با وزن ۱۶ گرم، V4B45 با وزن ۴۰ گرم و BAKU BK-6350 با وزن ۵۰ گرم نمونههای سرنگی این دستهاند. قطر سوزن یا نازل باید با ویسکوزیته و اندازه ذرات هماهنگ باشد تا فشار زیاد یا قطع و وصل خروج رخ ندهد.
بسته کاسهای برای برداشتن با کاردک، چاپ شابلون یا مصرف کارگاهی مناسبتر است. XG50 در نسخه ۳۵ گرمی، RELIFE RL-400 با ۲۰ گرم، MaAnt سری MY با ۵۰ گرم و KEWEI یا ITEX با ۵۰۰ گرم نمونههای این گروهاند. بسته بزرگ زمانی اقتصادی است که پیش از افت کیفیت مصرف شود؛ برای تعمیر کمحجم، ظرف کوچکتر میتواند ضایعات کمتری داشته باشد.
📊 جدول مشخصات مدلهای شاخص خمیر قلع
| مدل |
آلیاژ / دمای ذوب |
وزن و بستهبندی |
کاربرد شاخص |
| MECHANIC XG50 |
Sn63/Pb37، ۱۸۳°C |
۳۵ گرم، کاسهای |
تعمیرات کارگاهی و SMD |
| MECHANIC XGZ40 |
Sn63/Pb37، ۱۸۳°C، Type 4 |
۳۵ گرم / ۱۰cc، سرنگی |
BGA، چیپ موبایل و تزریق دقیق |
| MECHANIC XG30 |
Sn63/Pb37، ۱۸۳°C |
۱۶ گرم، سرنگی |
مصرف کم و تعمیر موضعی |
| RELIFE RL-400 |
Sn63/Pb37، ۱۸۳°C، No-Clean |
۲۰ گرم |
SMD و ریبالینگ |
| MECHANIC V4B45 |
Sn42/Bi58، ۱۳۸°C، بدون سرب |
۴۰ گرم، سرنگی |
قطعات حساس به حرارت |
| MECHANIC V8B45 |
کمدما، ۱۳۸°C |
۶۰ گرم |
تعمیرات کمدما |
| MaAnt MY-58A |
۱۵۸°C |
۵۰ گرم |
گزینه دمای میانی |
| MECHANIC ZW50 |
Sn62/Pb35/Ag3، دمای درجشده ۱۸۳°C |
۵۰ گرم |
آلیاژ دارای نقره |
| ITEX ITS05-4-500 |
Sn63/Pb37، Type 4، ۱۸۳°C |
۵۰۰ گرم |
چاپ شابلونی و مصرف حرفهای |
| SAC-305 MB |
خانواده بدون سرب SAC305 |
۵۰۰ گرم |
مونتاژ و فرآیند بدون سرب |
🆚 انتخاب بر اساس نوع تعمیر
| نیاز |
انتخاب اولیه |
نکته مهم |
| ریبالینگ BGA موبایل |
Type 4 سرنگی یا کاسهای معتبر |
گام شابلون، یکنواختی و تاریخ مصرف |
| قطعه بسیار حساس به گرما |
Sn42/Bi58 حدود ۱۳۸ درجه |
سازگاری مکانیکی و آلیاژ قبلی |
| تعمیر عمومی سربدار |
Sn63/Pb37 حدود ۱۸۳ درجه |
تهویه و کنترل آلودگی سرب |
| مونتاژ بدون سرب |
SAC305 یا آلیاژ تأییدشده پروژه |
پروفایل دمایی بالاتر و تجهیزات مناسب |
| مصرف کم و نقطهای |
سرنگ ۱۶ تا ۴۰ گرم |
کنترل خروج و کاهش دورریز |
| چاپ تیراژ بیشتر |
ظرف ۵۰۰ گرم Type 4 |
سرعت مصرف، نگهداری و کنترل فرآیند |
🧊 نگهداری صحیح و آمادهسازی پیش از مصرف
بسیاری از خمیرهای این دسته برای نگهداری سرد در حدود ۰ تا ۱۰ یا ۲ تا ۱۰ درجه معرفی شدهاند. دمای دقیق روی برچسب همان محصول اولویت دارد. خمیر را در ظرف دربسته و به شکل توصیهشده نگه دارید، از یخزدگی ناخواسته و چرخههای مکرر سرد و گرم جلوگیری کنید و موجودی قدیمیتر را زودتر مصرف کنید.
پیش از بازکردن ظرف سرد، اجازه دهید در حالت بسته به دمای محیط برسد تا رطوبت روی خمیر متراکم نشود. از گرمکردن اجباری با هاتایر یا هیتر خودداری کنید. پس از همدماشدن، خمیر را طبق دستور سازنده آرام یکنواخت کنید و مقدار خارجشده را به ظرف اصلی برنگردانید؛ این کار آلودگی و تغییر خواص را کاهش میدهد.
🔥 پروفایل حرارتی و نتیجه لحیمکاری
نقطه ذوب با دمای تنظیمی هاتایر یا صفحه یکی نیست. قطعه باید طبق یک پروفایل کنترلشده پیشگرم، فعالسازی فلاکس، ریفلو و سرد شود. دمای بسیار بالا یا زمان طولانی میتواند به برد، پد، قطعه و فلاکس آسیب بزند؛ دمای ناکافی نیز اتصال سرد یا ذوب ناقص ایجاد میکند. برای کار تکرارشونده از ترموکوپل و ثبت پروفایل روی نمونه واقعی استفاده کنید.
مقدار خمیر نیز مهم است. حجم زیاد در پدهای ریز احتمال پل و توپ قلع را بالا میبرد و حجم کم اتصال ناقص میسازد. ضخامت شابلون، نسبت سطح دهانه و کیفیت کاردک باید با اندازه قطعه هماهنگ باشد.
🧼 No-Clean به چه معناست؟
No-Clean یعنی باقیمانده فلاکس در شرایط و فرآیند توصیهشده ممکن است نیاز عملی به شستوشو نداشته باشد؛ این عبارت به معنی «بدون باقیمانده» یا مناسببودن برای هر مدار حساس نیست. در مدار امپدانس بالا، RF، ولتاژ بالا یا محصولی که پوشش محافظ میگیرد، پاکسازی و ارزیابی یونی ممکن است همچنان لازم باشد. از حلال سازگار و روش مورد تأیید سازنده استفاده کنید.
📦 اقلام همراه و موارد کنترل هنگام تحویل
خمیر قلع معمولاً بهصورت ظرف یا سرنگ فروخته میشود و سوزن، کاردک، شابلون یا فلاکس اضافی همیشه همراه آن نیست. هنگام تحویل، نام مدل، آلیاژ، وزن خالص، نوع ذرات، پلمب، تاریخ تولید و انقضا و شرایط حمل را بررسی کنید. برای مدل سرنگی، وجود درپوش سالم و عدم نشتی مهم است. اقلام دقیق هر محصول در صفحه همان کالا درج میشود.
💰 قیمت و خرید خمیر قلع از عصرتولز
قیمت خمیر قلع به آلیاژ، اندازه ذرات، نوع فلاکس، وزن، سرنگی یا کاسهای بودن، برند و تاریخ تولید وابسته است. مقایسه یک سرنگ ۱۶ گرمی با ظرف ۵۰۰ گرمی تنها بر اساس قیمت کل منطقی نیست؛ قیمت هر گرم، سرعت مصرف و احتمال دورریز را کنار هم بسنجید. محصول بزرگتر اگر پیش از انقضا مصرف نشود اقتصادی نخواهد بود.
در عصرتولز میتوانید خمیرهای MECHANIC، RELIFE، MaAnt، BAKU، ITEX، KEWEI و مدلهای دیگر را مقایسه کنید. قیمت و موجودی روز در صفحه هر کالا نمایش داده میشود. تاریخ درجشده در توضیح ممکن است با سری جدید تغییر کند؛ برچسب روی کالای تحویلی مرجع نهایی است.
❓ پرسشهای متداول
خمیر ۱۳۸ درجه بهتر است یا ۱۸۳ درجه؟
هیچکدام برای همه کارها بهتر نیست. ۱۳۸ درجه برای کاهش تنش حرارتی مفید است؛ ۱۸۳ درجه Sn63/Pb37 رفتار اوتکتیک و کاربرد عمومی تعمیراتی دارد.
Type 4 چه مزیتی دارد؟
ذرات ریزتر Type 4 برای دهانه شابلون کوچک و گام ظریف مناسباند، اما نگهداری و کنترل فرآیند همچنان تعیینکننده است.
آیا خمیر قلع باید در یخچال بماند؟
بسیاری از مدلها نگهداری ۰ تا ۱۰ درجه میخواهند، اما دستور برچسب همان محصول را رعایت کنید و پیش از بازکردن اجازه دهید بسته به دمای محیط برسد.
چرا خمیر پس از خروج از یخچال آب میاندازد؟
بازکردن ظرف سرد میتواند باعث میعان رطوبت شود. آن را بسته نگه دارید تا به دمای محیط برسد و از گرمکردن سریع خودداری کنید.
No-Clean یعنی اصلاً پاکسازی لازم نیست؟
نه همیشه. حساسیت مدار، نوع پوشش و الزام کیفیت تعیین میکند باقیمانده قابل قبول است یا باید پاک شود.
چطور اصلبودن خمیر را بررسی کنیم؟
پلمب، چاپ مدل، وزن، کد تولید، تاریخ، بافت یکنواخت و فروشنده معتبر را بررسی کنید. محصول بیهویت یا بدون تاریخ ریسک بیشتری دارد.
آیا خمیر سربدار برای کار خانگی مناسب است؟
به مدیریت تماس، شستوشوی دست، دور نگهداشتن غذا، تهویه و دفع پسماند نیاز دارد. در حضور کودک یا فضای بدون کنترل استفاده نشود.
✅ مشخصات کوتاه و موردی
- کاربرد: SMD، SMT، BGA، ریبالینگ و تعمیر PCB
- آلیاژ رایج: Sn63/Pb37 با ذوب ۱۸۳ درجه
- گزینه کمدما: Sn42/Bi58 با ذوب حدود ۱۳۸ درجه
- بدون سرب: مدلهای بیسموتی و SAC305 بسته به پروژه
- اندازه ذرات: Type 3 یا Type 4 در مدلهای مختلف
- بستهبندی: سرنگی و کاسهای
- وزن: حدود ۱۶ تا ۵۰۰ گرم
- نگهداری: معمولاً سرد و طبق برچسب محصول
- معیار خرید: آلیاژ، دما، ذرات، فلاکس و تاریخ
- ایمنی: تهویه، کنترل تماس و مدیریت پسماند سربدار
